Dr Kola Tytler MBBS CertHE MBA MSt MRCGPClinical Lead • iatroX
Kısa yanıt: Mevcut tedaviler demansı tamamen ortadan kaldıran veya kesin olarak iyileştiren bir çare değildir; özellikle Alzheimer hastalığında amaç bilişsel belirtileri, günlük yaşam işlevlerini ve yaşam kalitesini bir süre desteklemek ya da belirtilerdeki kötüleşmeyi sınırlamaktır NICE CKS.
Alzheimer hastalığında ilaç seçenekleri:
- Hafif–orta Alzheimer hastalığında donepezil, galantamin veya rivastigmin gibi asetilkolinesteraz inhibitörleri tek başına kullanılabilir NICE CKS.
- Memantin, asetilkolinesteraz inhibitörlerini tolere edemeyen veya bunlara kontrendikasyonu olan orta evre Alzheimer hastalarında ya da ağır Alzheimer hastalığında tek başına kullanılabilir NICE CKS.
- Orta veya ağır Alzheimer hastalığında hâlihazırda asetilkolinesteraz inhibitörü kullanan kişilere memantin eklenebilir NICE CKS.
- Asetilkolinesteraz inhibitörlerinin faydası genellikle mütevazıdır; biliş, günlük yaşam aktiviteleri, davranış ve genel işlevde sınırlı iyileşme veya stabilizasyon sağlayabilir NICE CKS.
- Memantin, orta–ağır Alzheimer hastalığında altı ayda küçük fakat klinik olarak saptanabilir yarar sağlayabilir; hastalığın ilerlemesini plaseboya göre azalttığını gösteren klinik çalışma kanıtı yoktur NICE CKS.
Demansın türüne göre yaklaşım:
- Lewy cisimcikli demansın hafif–orta evresinde donepezil veya rivastigmin ilk seçenek olarak önerilir; bunlar tolere edilmezse galantamin düşünülebilir NICE CKS.
- Ağır Lewy cisimcikli demansta donepezil veya rivastigmin önerilir NICE CKS.
- Vasküler demansta asetilkolinesteraz inhibitörü veya memantin, eşlik eden Alzheimer hastalığı, Parkinson demansı veya Lewy cisimcikli demans şüphesi varsa seçenek olabilir NICE CKS.
- Frontotemporal demansta asetilkolinesteraz inhibitörleri veya memantin önerilmez NICE CKS.
İlaç dışı tedaviler:
- Hafif–orta demansta bilişsel uyarım terapisi, grup anımsama terapisi, bilişsel rehabilitasyon ve hedef odaklı ergoterapi; bilişi, sosyal işlevi, günlük yaşam becerilerini, bağımsızlığı ve iyilik hâlini desteklemek için kullanılabilir NICE CKS.
- Ajitasyon, huzursuzluk veya diğer davranışsal-psikolojik belirtilerde önce ağrı, deliryum, akut hastalık, açlık, yalnızlık, rahatsızlık ve çevresel etkenler gibi altta yatan nedenler değerlendirilip düzeltilmelidir NICE CKS.
- Bu belirtilerde kişiye uyarlanmış psikososyal/ilaç dışı yaklaşımlar ilk basamak tedavidir NICE CKS.
Pratik mesaj: Tedavi seçimi demansın tipi, evresi, eşlik eden hastalıklar, ilaç toleransı, kişinin hedefleri ve bakım verenin desteği temelinde uzman değerlendirmesiyle yapılmalıdır; bilişsel belirtilere yönelik ilaçlar gerekli uzmanlık ve deneyime sahip bir klinisyenin önerisiyle başlatılmalıdır NICE CKS.